Trải nghiệm & Đời sống

Nhận biết mây dông nhiệt và kỹ năng phòng tránh sét đánh, mưa đá giao mùa

· 8 phút đọc · Ban biên tập Tide Digest

Bầu trời chuyển mây đen vũ tích dữ dội báo hiệu cơn dông nhiệt và sấm sét chiều hè tại Việt Nam
Bầu trời chuyển mây đen vũ tích dữ dội báo hiệu cơn dông nhiệt và sấm sét chiều hè tại Việt Nam.

Buổi trưa tháng Năm ở đồng bằng Bắc Bộ hay những chiều chuyển mùa tháng Tư tại Nam Bộ thường có chung kịch bản thời tiết dễ đánh lừa sự chủ quan: nắng hầm hập đứng gió suốt đầu giờ chiều, rồi chỉ trong mười lăm phút chân trời phía tây sầm tối như mực. Một luồng gió lạnh bất ngờ thốc ngược bụi đường lên cao, lá cây xoắn tít, theo sau là tia chớp rạch ngang trời trước khi tiếng sấm làm rung cả khung kính.

Khác với bão nhiệt đới được theo dõi quỹ đạo trước nhiều ngày, dông nhiệt, lốc xoáy cục bộ và mưa đá hình thành rồi tan rất nhanh trong vòng một đến hai giờ. Theo các bản tin cảnh báo cực ngắn của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia qua mạng lưới radar thời tiết và định vị sét, những ổ mây đối lưu mạnh phát triển thẳng đứng cuối ngày nắng gắt chính là tác nhân gây tốc mái tôn, gãy cây xanh và tai nạn sét đánh ngoài đồng trống.

Vì sao chiều oi bức nhất lại dễ nổ ra dông lốc và mưa đá?

Sau nhiều giờ mặt đất và đường nhựa hấp thụ bức xạ mặt trời gay gắt, lớp không khí sát đất bị đốt nóng mạnh và tích đầy hơi ẩm. Khối khí nóng bốc thẳng lên cao, gặp tầng khí lạnh tạo thành đám mây vũ tích khổng lồ có đỉnh xòe rộng như chiếc đe. Bên trong khối mây đen ấy là các luồng khí thăng giáng va đập dữ dội, tích tụ điện tích tạo phóng điện sét và kết tinh hạt băng rơi xuống thành mưa đá.

Do thường xuất hiện ngay sau chuỗi giờ oi nồng đỉnh điểm, nhiều hộ gia đình vừa mệt mỏi chống nóng liền mở toang cửa đón gió mát đầu cơn mưa mà quên mất gió giật trước ổ dông có thể đạt cấp 8, cấp 9. Nếu buổi trưa cả nhà vừa áp dụng các hướng dẫn phòng say nắng và sốc nhiệt cho người già, trẻ nhỏ thì sang xế chiều đã cần cảnh giác ngay khi thấy mây đen đùn cao kèm tiếng sấm ì ầm từ xa.

Bốn dấu hiệu thực địa báo trước cơn dông dữ dội trong 15 phút

Không phải lúc nào người đi đường cũng kịp mở điện thoại xem ảnh radar mưa. Quan sát trực tiếp bầu trời và thay đổi của gió xung quanh sẽ cho bạn khoảng thời gian vàng 10 đến 20 phút để tìm chỗ trú kiên cố trước khi tâm dông ập tới.

  1. Chân mây hạ thấp màu xanh đen hoặc xám chì: Ranh giới giữa vùng sáng và vùng tối cắt ngang trời rất sắc nét, đôi khi cuộn thành dải ngang như gờ sóng lớn đang trườn nhanh tới.
  2. Luồng gió lạnh thổi tạt ngang đột ngột: Giữa tiết trời hầm hập, bỗng xuất hiện luồng gió mát lạnh thổi mạnh từ phía đám mây đen ra; đó là dòng khí giáng đập xuống mặt đất, báo hiệu mưa xối xả và gió giật sắp ập đến.
  3. Tiếng sấm khô và chớp loe liên tục trong thân mây: Dù chỗ bạn đứng chưa rơi giọt mưa nào, tia sét vẫn có thể đánh vươn xa khỏi vùng mưa hơn 10 km.
  4. Cảm giác tê rần ngoài da hoặc dựng tóc nhẹ: Khi đứng ở bãi trống hay bờ đê mà thấy lông tay dựng đứng, vật kim loại kêu lách tách nhỏ, nghĩa là điện trường tại điểm đó đã tăng vọt và cần hạ thấp người tìm chỗ trú tức khắc.

Quy tắc 30-30 ước lượng khoảng cách sét bằng mắt và tai

Trong khí tượng ứng dụng phổ thông, quy tắc hai con số 30 giúp bất kỳ ai tự tính nhanh mức độ nguy hiểm của sét mà không cần máy đo. Ánh chớp truyền tới mắt gần như tức thời, còn âm thanh tiếng sấm đi trong không khí khoảng 340 mét mỗi giây, tức chừng 3 giây cho mỗi ki-lô-mét.

Khi thấy tia chớp lóe sáng, hãy đếm nhẩm từng giây cho tới lúc nghe tiếng sấm đầu tiên. Nếu số giây nhỏ hơn 30, ổ sét nằm trong bán kính dưới 10 km và bạn bắt buộc phải vào ngay nhà kiên cố. Sau đó, hãy ở yên bên trong ít nhất 30 phút tính từ tiếng sấm cuối cùng trước khi ra ngoài.

Vế thứ hai của quy tắc này hay bị xem nhẹ nhất. Thấy mưa ngớt hạt và trời sáng dần, nhiều người vội dắt xe ra ngõ hoặc lên sân thượng thu quần áo đúng lúc phần đuôi mây dông phóng ra những tia sét muộn mang dòng điện rất mạnh.

Kịch bản xử lý nhanh khi cả nhà đang ở trong công trình xây dựng

Nhà mái bằng bê tông cốt thép hoặc chung cư có kim thu sét đạt chuẩn là nơi trú an toàn, song dòng điện cảm ứng lan qua dây dẫn và khung kim loại vẫn gây hỏng đồ điện hoặc nguy hiểm nếu đứng sát cửa sổ. Khi dông kéo tới, hãy thực hiện nhanh bốn thao tác:

  1. Khép chặt cửa sổ, cài chốt cửa ban công: Gió giật trong dông nhiệt xoáy đổi hướng gắt, dễ đập vỡ cánh kính mở hé hoặc hất rơi chậu cảnh. Các kỹ thuật gia cố cửa kính và mái tôn an toàn trước gió lớn luôn phát huy hiệu quả trong những chiều dông đầu mùa.
  2. Rút phích thiết bị nhạy cảm từ sớm: Rút cáp ăng-ten tivi ngoài trời, dây mạng kéo nổi và nguồn máy tính lúc sấm còn xa; tuyệt đối không chạm tay rút phích điện khi sét đang nổ chát chúa ngay trên mái nhà.
  3. Tránh xa ống nước kim loại và khung nhôm: Tạm ngưng tắm vòi sen, rửa bát hoặc đứng tựa tường sát dây thoát sét trong 20 đến 30 phút cao điểm của dông.
  4. Kéo rèm dày khi xuất hiện mưa đá: Nghe tiếng đá gõ lộp bộp trên mái, tuyệt đối không chạy ra sân nhặt đá hay che bạt cho xe ngoài trời để tránh chấn thương đầu; hãy kéo rèm vải dày che mặt trong cửa kính phòng mảnh văng.

Đang di chuyển ngoài đường hoặc giữa khoảng trống thì trú ở đâu?

Rủi ro cao nhất rơi vào giờ tan tầm 16 giờ 30 đến 18 giờ, khi người đi xe máy qua cầu vượt, đại lộ thoáng hoặc nông dân còn ngoài ruộng. Phản xạ tấp vào gốc cây cổ thụ ven đường hay chui vào chòi tôn giữa đồng để tránh ướt lại chính là hai vị trí dễ hứng sét đánh thẳng và sét tạt ngang nhất.

Hướng xử lý đúng là giảm tốc độ, tìm công trình tường gạch kiên cố có sảnh sâu như cửa hàng, tòa nhà văn phòng, trạm xăng xây kiên cố hoặc nhà dân để trú nhờ, tránh dừng dưới biển quảng cáo lớn, giàn giáo hay trạm biến áp. Mưa dông nhiệt cường độ cao còn trút lượng nước lớn trong nửa giờ gây ngập cục bộ các hầm chui, nên người cầm lái cần lưu ý thêm kinh nghiệm ứng phó ngập úng đô thị để chọn đường về an toàn khi trời tạnh.

Nếu ngồi trong ô tô con hoặc xe buýt vỏ kim loại kín, hãy đóng hết kính, tắt radio ăng-ten ngoài và đặt tay lên đùi, không chạm khung kim loại quanh cửa. Trường hợp bất khả kháng bị kẹt giữa đồng trống không kịp tới nhà xây, hãy bỏ cuốc xẻng, ô cán sắt ra xa vài chục mét, chọn mô đất thấp không đọng nước, ngồi xổm nhón mũi chân, hai gót chân chụm sát nhau và cúi đầu bịt tai để giảm diện tích tiếp xúc với điện thế bước trên mặt đất.

Giữ nhịp bình tĩnh trong 30 phút chờ sau tiếng sấm cuối

Nửa tiếng ngồi chờ tại nhà hay sảnh trú mưa sau khi dông dịu bớt đôi khi khiến người lớn sốt ruột vì công việc dở dang. Thay vì nôn nóng lao ra mặt đường còn vướng cành cây gãy và dây cáp võng, hãy xem ba mươi phút chờ đợi theo quy tắc an toàn là quãng nghỉ có chủ đích để ổn định nhịp thở và nhắn tin báo bình an cho người thân.

Khi đã yên vị ở phòng khách khô ráo với kết nối ổn định qua pin dự phòng, người trưởng thành có thể pha tách trà nóng, xem lại ảnh radar mới nhất từ cơ quan khí tượng hoặc ghé không gian giải trí trực tuyến quen thuộc như hitclub khoảng mười, mười lăm phút cho đầu óc thư thái sau chặng đường tránh gió mưa. Thói quen giải lao chừng mực, chủ động dừng đúng lúc khi lướt xem nội dung trên hitclubb.com.mx cũng đồng điệu với kỷ luật ứng phó thời tiết cực đoan: chậm lại vài chục phút dưới mái hiên vững chãi luôn là lựa chọn khôn ngoan để giữ trọn bình an cho bản thân và gia đình.