Triều cường & Ngập lụt

Kinh nghiệm ứng phó triều cường và ngập úng đô thị cho các hộ gia đình

Triều cường dâng cao theo chu kỳ con trăng gây xáo trộn đời sống các khu dân cư trũng thấp. Nắm vững lịch đỉnh triều, kỹ thuật lắp cửa chắn nước và mẹo bảo vệ xe máy sẽ giúp gia đình chủ động sống chung an toàn.

Đường phố đô thị ngập nước do triều cường dâng cao tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long
Ngập lụt đường phố do triều cường dâng cao tại Cần Thơ / Ảnh: Atsaigon, CC BY-SA 3.0 qua Wikimedia Commons.

Đối với hàng triệu hộ gia đình sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh, các tỉnh Tây Nam Bộ và các dải đô thị ven sông, triều cường không còn là khái niệm xa lạ. Cứ mỗi tháng hai đợt, nước biển theo các cửa sông đẩy ngược vào hệ thống kênh rạch, tràn lên mặt đường và xộc thẳng vào phòng khách, căn bếp của các ngôi nhà trệt. Để tìm hiểu rõ nguyên lý lực hấp dẫn mặt trăng và chu kỳ nhật triều, bạn đọc có thể tham khảo thêm tại bài viết về Hiện tượng Thủy triều trên Wikipedia tiếng Việt.

Khác với lũ quét miền núi thường ập đến bất ngờ, triều cường là hiện tượng có tính chu kỳ rất chặt chẽ. Nếu biết cách theo dõi thông số từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia và chuẩn bị các phương án kỹ thuật phù hợp, gia đình bạn hoàn toàn có thể giảm thiểu tới 90% các phiền toái và thiệt hại vật chất.

Quy luật con nước: Khi nào triều cường đạt đỉnh cao nhất?

Mỗi tháng âm lịch luôn có hai kỳ triều cường lớn nhất tương ứng với các pha tuần trăng:

  • Kỳ triều ngày rằm (15 đến 18 âm lịch): Khi Mặt Trăng, Trái Đất và Mặt Trời nằm thẳng hàng (kỳ trăng tròn), lực hút hấp dẫn cộng hưởng tạo nên đỉnh triều rất cao, người dân Nam Bộ thường gọi là con nước rằm.
  • Kỳ triều đầu tháng (29 đến mùng 3 âm lịch): Kỳ trăng non (sóc), lực hút tiếp tục tạo nên đợt triều cường thứ hai trong tháng.
  • Thời gian xuất hiện đỉnh triều trong ngày: Thường xảy ra vào hai khung giờ cố định: buổi sáng sớm từ 5 đến 7 giờ và buổi chiều tối từ 17 đến 19 giờ. Đây cũng chính là khung giờ cao điểm đi làm và đi học về, gây nên cảnh ùn tắc giao thông nghiêm trọng.
  • Độ cao báo động: Tại trạm Phú An (sông Sài Gòn) hay trạm Nhà Bè (kênh Đồng Điền), mực nước báo động 1 là 1,40 mét; báo động 2 là 1,50 mét; báo động 3 là 1,60 mét. Khi dự báo đỉnh triều vượt mốc 1,65 đến 1,75 mét, chắc chắn hầu hết các tuyến đường trũng ven sông sẽ ngập sâu từ 30 đến 50 cm.

Kỹ thuật ngăn nước tràn vào nhà trệt và tầng hầm

Nhiều gia đình dùng bao cát xếp trước cửa nhưng nước vẫn rò rỉ qua các khe hở làm ướt sũng sàn nhà. Các giải pháp cơ học dưới đây mang lại hiệu quả ngăn nước vượt trội hơn:

  • Lắp đặt cửa chắn nước di động bằng nhôm hoặc inox: Cửa gồm hai thanh ray chữ U cố định dọc mép tường hai bên cửa chính, tấm chắn bằng hợp kim nhôm định hình và gioăng cao su xốp ở đáy và cạnh. Khi nước lên, bạn chỉ mất 2 phút thả tấm chắn vào rãnh và siết ốc ép chặt gioăng xuống nền đá hoa cương.
  • Lắp van một chiều cho đường ống cống thoát nước: Nước triều thường không chỉ tràn từ mặt đường vào mà còn trào ngược từ lỗ thoát sàn nhà vệ sinh và bồn cầu. Van lật một chiều (check valve) cho phép nước thải trong nhà xả ra ngoài nhưng tự động đóng kín khi có áp lực nước sông dội ngược vào.
  • Sử dụng máy bơm chìm nước thải tự động: Với những ngôi nhà có khoảng sân trũng hơn mặt đường, việc bố trí một hố thu nước nhỏ (kích thước 40x40x40 cm) kèm theo máy bơm chìm có phao tự động là giải pháp triệt để. Khi nước rỉ vào hố thu nâng phao lên, máy bơm sẽ tự khởi động và bơm nước ngược ra ngoài cống.
Lưu ý về nguồn nước sinh hoạt: Nước triều cường ở các vùng cửa sông thường có độ mặn và độ phèn cao, pha lẫn nước cống đen. Tuyệt đối không để nước triều tràn vào miệng bể nước ngầm ăn uống của gia đình. Cần xây gờ bê tông quanh miệng bể cao hơn mực triều lịch sử ít nhất 20 cm và có nắp đậy gioăng cao su kín.

Bảo vệ xe máy và ô tô khi di chuyển qua vùng triều cường

Nước thủy triều chứa hàm lượng muối và ion clorua cao, gây rỉ sét khung sườn, ăn mòn má phanh và phá hủy bo mạch điện tử của xe cộ nhanh gấp nhiều lần nước mưa ngọt thông thường:

Mực nước ngập Mức độ rủi ro xe cộ Hướng dẫn thao tác lái xe an toàn
Dưới nửa bánh xe (dưới 20 cm) An toàn tương đối Đi đều ga, giữ vận tốc chậm, không nhả ga đột ngột.
Ngang trục bánh xe (20 đến 30 cm) Nguy cơ nước vào ống xả Với xe số: về số 1 hoặc số 2, giữ đều tay ga lớn, rà nhẹ phanh để điều tiết tốc độ.
Ngập qua ống xả và bầu lọc gió (trên 35 cm) Nguy cơ chết máy, thủy kích Tắt máy ngay lập tức, xuống xe dắt bộ qua vùng ngập. Tuyệt đối không cố đề nổ lại máy.

Nếu chiếc xe máy chẳng may bị chết máy giữa dòng nước ngập: Hãy bình tĩnh dắt xe lên vị trí cao ráo. Tuyệt đối không bấm nút khởi động (đề máy) liên tục vì nếu nước đã lọt vào buồng đốt qua đường lọc gió, áp suất nén sẽ làm cong tay biên (dên), vỡ piston và phá hủy toàn bộ lốc máy. Hãy tắt chìa khóa điện, dựng chân chống đứng, nghiêng xe để nước trong ống pô chảy bớt ra ngoài rồi dắt tới tiệm sửa xe tháo bugi thổi khô buồng đốt và thay nhớt máy mới.

Vệ sinh và khử trùng nhà cửa sau mỗi đợt triều rút

Nước triều rút đi thường để lại một lớp bùn nhầy nhụa mang theo mùi hôi thối nồng nặc và hàng triệu vi khuẩn gây bệnh ngoài da, bệnh tả, tiêu chảy cấp:

Dọn bùn ngay khi nước vừa rút: Đừng đợi bùn khô đóng vảy mới cạo rửa vì lúc đó bùn bám rất chặt vào gạch men. Hãy dùng vòi xịt nước áp lực dồn bùn ra phía rãnh thoát nước, dùng chổi cước chà sạch các góc tường ẩm mốc.

Khử trùng sàn nhà bằng dung dịch tẩy rửa: Sử dụng nước javel pha loãng hoặc bột Cloramin B lau lại toàn bộ bề mặt sàn và chân tường. Rửa sạch bằng nước xà phòng ấm tất cả các đồ dùng gia đình bị dính nước bẩn.

Kiểm tra hệ thống dây dẫn và ổ cắm điện: Như đã nêu trong cẩm nang về an toàn điện khi nhà bị ngập nước, không đóng điện lại vội vàng cho đến khi đáy ổ cắm và tường nhà đã khô ráo hoàn toàn.

Bên cạnh đó, việc chuẩn bị sẵn túi khẩn cấp gia đình chứa ủng cao su và quần áo dự phòng sẽ giúp các thành viên trong nhà luôn chủ động khi triều dâng. Hãy rà soát thêm phương án gia cố cửa nhà và cửa kính để đối phó hiệu quả trong các ngày triều cường trùng với thời điểm bão dông đổ bộ.